Eten in het Hoornse verleden (4/6)

Des woonsdaeghs.
sMergens den ontbijt.
sMiddaghs witte boonties met boter en asijn of vet en asijn daerover, een stuck met kaes toe.
sAvons soete melck met terwemeel gekoockt, een stuck met boter toe.

Des donderdaeghs.
(In marge:) De donderdag kon men den veranderliken dagh nemen en dan de vrijdagh graeu erten.
sMergens den ontbijt.
sMiddaeghs graeu erten met vet en asijn, of boter en asijn, of wel somers met koude soetemelck daerover, een stuck met kaes toe.
sAvons karenemelck met half havere en half gerstegort, een stuck met boter toe.

Des vrijdaeghs.
sMergens den ontbijt.
(In marge:) als 't geen vis met knollen is een stuck met kaes toe.
sMiddaghs de kost verandert naer den tijt als te weten kool gestooft, koolmous, gestampte gele peen, knollen, boere boonen)¹⁴, peulen, Turckse boonties)¹⁵, of krusbeyen)¹⁶ gekoockt met karenemelck en meel en siroop, of oock wel eens haringh, of schellevis met knollen, soo die heel goetkoop was.
sAvons rijst en gort met soet heuij)¹⁷, een stuck met boter toe.

Des saterdaeghs.
sMergens den ontbijt.
sMiddaeghs Hoornsche gort als dinsdagh.
sAvons bier en broot met wat siroop, gekoockt van de brocken die de geheele weeck van het snijden vallen.

Wat het eerst bij deze lijsten opvalt is het ontbreken van aardappels. Ze worden pas aan het eind van de 17e eeuw voor het eerst als landbouwgewas in de Noordelijke Nederlanden vermeld en dan duurt het nog tot het laatste kwart van de 18e eeuw, dat ze op uitgebreide schaal gegeten worden. In plaats van aardappels wordt het hoofdbestanddeel van de maaltijd gevormd door rapen, wortelen, peen en peulvruchten. Vlees is er alleen op zondag en dan nog meest van slechte kwaliteit. Het was blijkbaar de gewoonte in de slachttijd een grote hoeveelheid goedkoop afvalvlees in te slaan, dit te zouten en het op zondag op te dienen tot men door de voorraad heen was. Gedurende de rest van het jaar wordt het vlees vervangen door stokvis, gezouten vis of rijst met krenten. Vers vlees was er alleen op de feestdagen. 's Avonds is er meestal pap, maar slechts tweemaal in de week met gewone melk.
De geringe hoeveelheid vlees die het wekelijks menu bood, laat zien, dat het armeluis eten was. Nergens worden hoeveelheden vermeld, maar overvloed zal er wel niet geweest zijn.

14 boerebonen -- tuinbonen; 15 Turckse boonties -- grove snijboon; 16 kruysbeyen -- kruisbessen; 17 heuij, huyroom of wei room -- het vetrijke deel van de wei. Wei is de vloeistof die achterblijft bij kaasbereiding.