St Jansgasthuis Hoorn

Architectuur (2)

Het eerste fries bevat de jaartal-cartouche met rolwerk, putti, festoenen en vogels geornamenteerd.

Tussen de twee vensters van de tweede geleding is een edicula geplaatst met daarin een beeltenis gevat van Johannes de Doper, beschermheilige van het gasthuis.

Links van het linker venster bevindt zich het medaillon met de kop mogelijk van Hercules. Het kopje rechts van het rechtervenster zou van de jaloerse Hera of van koningin Omphale kunnen zijn.

Merkwaardig is, dat er slechts in de vierde verdieping, ter weerszijde van het drielingvenster, gebruik is gemaakt van sierankers.

Zeer kenmerkend voor de voorgevel zijn de grote natuurstenen schouderstukken met ver uitgewerkte Griekse- en Romeinse mythische voorstellingen op de treden van de tweede, derde en vierde geleding. Deze afbeeldingen tonen vruchten, loofwerk, staande en zittende mens- en dierfiguren, leeuwenkoppen, maskers en c-voluten in band- en beslagwerk. Toch zal dit beeldhouwwerk niet meer dan de betekenis hebben van louter versiering als resultaat van de versteende weergave van voorstellingen in de voorbeeldboeken van de Italië-gangers als Pieter Coecke van Aelst, Cornelis Floris de Vriendt, Cornelis Bosch en Herman Vredeman de Vries. Als maker wordt gedacht aan de steenhouwer Joost Jansz. Bilhamer.

Een tweede zeldzame verzameling van vroege-renaissance attributen nog in oorspronkelijke kleur vormen de 28 maskers aan de kraagstenen voor de zeer zware eiken balken van de eerste verdiepingsvloer. Deze zeer expressieve en eveneens meestal aan de mythologie ontleende koppen zullen geen betekenis hebben gehad voor het oorspronkelijke doel van het gasthuis. Zij zullen slechts een vernieuwde versierende functie hebben gehad, zoals dat in de renaissance periode van die tijd gewoon was. Gezien de overeenkomsten tussen vormgeving en bewerkingswijzen tussen deze maskers en de schouderstukken buiten op de gevel wordt ook hier gedacht aan de werkplaats van Joost Jansz. Bilhamer.

Zie ook Winkel: Het Sint Jans Gasthuis te Hoorn
Deel 8 in de Bouwhistorische Reeks Publicatie Stichting Bas Baltus

Zie ook Gestelde Vragen 1-2-2003 Wat is de betekenis van de Medusakop in de Boterhal?