Hoorn; functies en perspectieven (21)

AANTEKENINGEN

1. De rol, die de binnendijkse Gouw gespeeld heeft bij de opkomst der stad is door Velius (Velius Centen, Chronijk, 4e druk, 1740), en in navolging van hem door anderen vermoedelijk sterk overdreven. Het stroomgebied van de Gouw was belangrijk kleiner dan dat van de Wisende en de Leek, die respectievelijk bij Enkhuizen en Medemblik in zee vielen, zodat deze waterweg slechts het ontstaan zou kunnen verklaren van een centrum voor een zeer beperkt gebied. Bovendien leende de landweg zich beter dan de waterweg voor het transport van Hoorns voornaamste exportartikel: vee. Het is de buitendijkse Gouw geweest, die de stad heeft doen onstaan, en zij ontstond dan ook buitendijks.

2. Men treft wel eens de mening aan, dat eerst de haringvangst, in de eerste helft der 15e eeuw in de wateren om Schonen uitgevoerd, de Hollanders op het spoor van de Oostzeehandel bracht. Ten rechte waren in de tweede helft der 13e eeuw reeds Friese schippers in de Oostzee verschenen naar aanleiding van een grote hongersnood om daar koren te kopen. Hieruit ontstond een regelmatige korenvaart voor rekening van Vlaanderen en Dordrecht met Friezen als schippers.

3. Dit water, de Korsloot, is tussen 1311 en 1319 afgesloten door de Schardam. Alkmaar had hier voordien een drukke scheepvaart, naar blijkt uit een brief van Hertog Albrecht, waarbij Alkmaar van het onderhoud van de Schardam op grond van daardoor veroorzaakt nadeel wordt vrijgesteld. Hoorns opkomst is wellicht in oorsprong ook toe te schrijven aan zijn gunstige ligging als voorhaven van Alkmaar, een parallel dus met de ontwikkeling van Amsterdam als voorhaven van Haarlem.

4. De volgende cijfers geven een beeld van de verschuivingen, welke in de 14e eeuw optraden.
Aantal weerbare mannen in 1338 in Westfriesland (Koster, blz. 5):

Aantal gewapenden en schepen, aan de graaf geleverd in 1396 in Noord-Holland (Koster, blz. 10):

Bevolking naar Ramaer ¹), in 1398.

1) Ramaer, blz. 12. De bij het vaststeIlen van deze cijfers gebruikte methode is voor kritiek vatbaar.