Een eeuw lang actief voor Hoorns erfgoed

Tentoonstelling

Fluitschip van Liorne in schijnwerpers

04-06-2019 t/m 21-09-2019

Gevelsteen met fluitschip, 1616, Oude Doelenkade 17a, Hoorn.HOORN - Onder de titel ‘Het fluitschip: Hoornse vinding, werelds succes’ is in de Kerkmeijerzaal van de Vereniging Oud Hoorn tot eind september 2019 een tentoonstelling te zien over het fluitschip. Dit ‘werkpaard op zee’ werd rond 1595 ontwikkeld door de Hoornse ondernemer Pieter Janz. Vael, die beter bekend is geworden onder de naam Liorne. De vinding was de basis voor een ongekende economische groei in de stad. 

De expositie is ingericht rondom het indrukwekkende model van het fluitschip De Risdam, gebouwd door Jan Drijver en door hem in 2007 aan Oud Hoorn geschonken. Het oorspronkelijke schip werd op een Hoornse werf in 1713 voor de Kamer Amsterdam van de Verenigde Oostindische Compagnie gebouwd. Het was geen lang leven beschoren: in 1727 verging het in de Zuid-Chinese Zee. Het schip was één van de 350 fluiten die voor de VOC voeren. Een groter aantal werd ingezet op de vaart naar de Oostzee en Middellandse Zee. Een deel van al die schepen werd op scheepswerven in Hoorn gebouwd, een groot aantal ook in de Zaanstreek en Amsterdam. Kenmerkend voor het fluitschip van Liorne was de door hem bedachte verhouding tussen breedte en wijdte. Liorne’s handelsgeest zal daarvoor het uitgangspunt zijn geweest. De tot dan toe gehanteerde verhouding leverde een extra lang schip op, met een smal bovendek en een ‘bolle buik’. Vanaf de achterzijde gezien peervormig. Daardoor kon extra veel lading worden vervoerd. En voor de Oostzee betekende het smalle bovendek meteen ook een besparing op de tolgelden. Immers de breedte van het dek was voor de hoogte van de tol om door de zee-engte de Sont te mogen varen, bepalend.

Bouwtekeningen
De expositie toont veel schilderijen en etsen waarop fluitschepen een rol spelen. Het merendeel hiervan is digitaal beschikbaar gesteld door verschillende musea in Nederland. Maar ook hangen in de Kerkmeijerzaal twee bouwtekeningen voor een fluitschip, die herinneren aan de vergeefse poging van een tiental jaren geleden om in Hoorn nog eens een nieuw fluitschip van stapel te laten lopen. En van de hand van tekenaar/historicus Peter Dorleijn zijn negen ontwerptekeningen te zien . Samen vormen die het hart van het (in 2016 in de Oosterkerk aangebrachte) glas-in-lood raam ‘Ode aan Hoorns maritiem verleden’. Hierop speelt  een fluitschip een belangrijke rol. En natuurlijk kan men in een meer dan vierhonderd jaar  oude kroniek van Hoorn lezen wat kroniekschrijver Velius over de ontwikkeling van het fluitschrift schrijft. Verder zijn er archeologische vondsten van een Hoornse scheepswerf te zien. Kortom: veel ingrediënten die het belang van het fluitschip voor de Hoornse economie in de Gouden Eeuw onderstrepen.

Openingstijden
De expositie is te bezichtigen tijdens de openingsuren van de winkel van Oud Hoorn in het Oost-Indisch Pakhuis aan Onder de Boompjes. De winkel is open op dinsdag en donderdag van 10 tot 16 uur en op zaterdag 10 tot 14 uur. 

 

 

fluitschip

Foto-onderschrift
Jeronymus van Diest (ca.1631-ca.1673) een fluitschip op een woelige zee.

 

Tentoonstelling in archief